Inkoop

Van principe naar inkooppraktijk

Hoe u soevereiniteit een gestructureerd en verdedigbaar onderdeel van inkoopbeslissingen maakt, zonder het aanbestedingsrecht te schenden en zonder in te leveren op kwaliteit.

Een praktische aanpak

Soevereiniteit is een criterium dat u toevoegt, geen reden om de andere te laten vallen. Europese technologie moet nog steeds op eigen merites winnen.

Blijf beoordelen op

  • Beveiliging
  • Kwaliteit en functionaliteit
  • Kosten (totale eigendomskosten, inclusief exit)
  • Ondersteuning
  • Interoperabiliteit
  • Operationele weerbaarheid
  • Levensvatbaarheid van de leverancier

En voeg één vraag toe

Wat zijn de strategische gevolgen van deze inkoopbeslissing voor het technologische vermogen van Europa?

Waar u begint

ClassificerenGebruik de soevereiniteitstoets om de systemen te vinden waar afhankelijkheid het zwaarst weegt.
Natuurlijke momenten benuttenGrijp nieuwe aankopen en contractverlengingen aan. Vermijd rigoureuze vervanging (rip-and-replace) zonder zwaarwegende reden.
Exitopties inbouwenEis in elk contract gegevensexport, open standaarden, escrow en clausules over zeggenschapswijziging (change of control).
Europese opties beoordelenNodig Europese leveranciers uit om in te schrijven en documenteer het resultaat, ook wanneer zij niet winnen.
SpreidenVoorkom dat één leverancier tegelijk uw identiteit, endpoints, e-mail en cloud levert.
Regelmatig herbeoordelenEigendom verandert. Controleer kritieke leveranciers elk jaar opnieuw en bij elke overname.

Publieke inkopers: wat u wel en niet mag eisen

Het aanbestedingsrecht is de meest voorkomende reden waarom “koop Europees” een slogan blijft. Wie de regels begrijpt, kan soevereiniteitseisen doeltreffender maken.

De regels

  • Gelijke behandeling. “Aanbestedende diensten behandelen ondernemers op gelijke en niet-discriminerende wijze.”1
  • Internationale overeenkomsten. Bij aanbestedingen die onder de WTO-Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (Government Procurement Agreement, GPA) of onder handelsovereenkomsten vallen, moeten leveranciers uit de andere partijen een behandeling krijgen die “niet minder gunstig” is dan die van EU-leveranciers.1 De Verenigde Staten zijn partij bij de GPA.2
  • Geen overeenkomst, geen recht op gelijke behandeling. Het Hof van Justitie oordeelde in 2024 (Kolin, C-652/22) dat leveranciers uit derde landen zonder aanbestedingsovereenkomst met de EU geen aanspraak kunnen maken op gelijke behandeling, en dat aanbestedende entiteiten dat verschil in de aanbestedingsstukken tot uitdrukking mogen brengen.3

In de praktijk is een eis als “de leverancier moet een EU-bedrijf zijn” bij aanbestedingen die onder deze overeenkomsten vallen doorgaans niet toegestaan.

Wat u doorgaans wel mag eisen

Objectieve, evenredige en niet-discriminerende eisen die verband houden met het voorwerp van de opdracht, bijvoorbeeld:

  • Volledig on-premises of offline werken, en interne mirroring van updates
  • Encryptiesleutels in beheer van de klant
  • Locatie van gegevens en beperkingen op toegang door support
  • Export van gegevens en configuratie, open standaarden en gedocumenteerde API's
  • Exitplannen, escrow en clausules over zeggenschapswijziging
  • Beveiligingscertificeringen en, voor gevoelige cloudworkloads, bescherming tegen toegang door autoriteiten van derde landen

Voorbeeld: de Franse overheidsdoctrine voor cloudgebruik vereist dat commerciële cloudaanbiedingen voor bijzonder gevoelige gegevens beschikken over de SecNumCloud-kwalificatie (of een gelijkwaardige Europese kwalificatie) en beschermd zijn tegen ongeoorloofde toegang door overheidsinstanties van derde landen.45 Voor opdrachten op het gebied van defensie en veiligheid en voor wezenlijke veiligheidsbelangen gelden afzonderlijke regels.

Wat kan veranderen

In september 2026 heeft de Europese Commissie een Public Procurement Act voorgesteld. Die bevat een horizontaal kader voor Europese voorkeur “in overeenstemming met de internationale juridische verplichtingen van de Unie” en zou publieke inkopers in staat stellen cyberbeveiliging en “ongepaste invloed van derde landen” aan te pakken. Leveranciers die onder de internationale aanbestedingsverplichtingen van de EU vallen, zouden volledige toegang behouden.67 Het is een voorstel, geen wet. Betrek altijd uw juridische en inkoopspecialisten. Deze website is geen juridisch advies.

Afdrukbaar

Inkoopchecklist digitale soevereiniteit

25 vragen voor leveranciers en voor uw eigen team. Gebruik de checklist in eisen, leveranciersvragenlijsten en risicobeoordelingen.

Eigendom en jurisdictie

Gegevens en toegang

Bedrijfszekerheid en onafhankelijkheid

Openheid en exit

Continuïteit en strategie

Beleid & regelgeving

Wettelijke verplichting vs. strategische inkoopkeuze

Dit onderscheid is essentieel. De Europese wetgeving op het gebied van cyberbeveiliging en gegevens stelt eisen aan beveiliging, risicobeheer en gegevensbescherming. Geen van de onderstaande wetten verplicht organisaties om Europese technologie te kopen. Voor Europees kiezen is een strategische beslissing die deze wetten kunnen onderbouwen, maar niet kunnen voorschrijven.

Wettelijke verplichting

Wat de wet u verplicht te doen: risico's in de toeleveringsketen beheersen, persoonsgegevens beschermen, incidenten melden, ervoor zorgen dat producten aan beveiligingseisen voldoen en kunnen overstappen naar een andere cloudprovider. Dit geldt in gelijke mate voor Europese en niet-Europese leveranciers.

Strategische inkoopkeuze

Wat u besluit te doen bovenop de wet: gewicht toekennen aan jurisdictie, eigendom, Europees vermogen en onafhankelijkheid op lange termijn, binnen de grenzen van het aanbestedingsrecht.

NIS2-richtlijn — Richtlijn (EU) 2022/25558

Wettelijke verplichting

Essentiële en belangrijke entiteiten moeten de beveiliging van de toeleveringsketen opnemen in hun risicobeheer, “met inbegrip van beveiligingsgerelateerde aspecten met betrekking tot de relaties tussen elke entiteit en haar rechtstreekse leveranciers”, en rekening houden met de kwetsbaarheden en de praktijken voor veilige ontwikkeling van elke leverancier. Gecoördineerde risicobeoordelingen op EU-niveau kunnen niet-technische risicofactoren omvatten, zoals invloed van derde landen.

Strategische keuze die hierdoor onderbouwd kan worden

Gebruik de risicobeoordeling van de toeleveringsketen die NIS2 al vereist om jurisdictie, eigendom en afhankelijkheid te documenteren, en geef gewicht aan leveranciers die die risico's verkleinen.

Verplicht dit tot Europees kopen? Nee.

Cyberweerbaarheidsverordening (Cyber Resilience Act, CRA) — Verordening (EU) 2024/28479

Wettelijke verplichting

Cyberbeveiligingseisen voor producten met digitale elementen op de EU-markt, inclusief due diligence ten aanzien van componenten van derden en opensourcecomponenten. Meldingsverplichtingen gelden vanaf 11 september 2026 en de verordening is volledig van toepassing vanaf 11 december 2027. Zij geldt in gelijke mate voor fabrikanten binnen en buiten de EU.

Strategische keuze die hierdoor onderbouwd kan worden

Gebruik CRA-conformiteit als beveiligingsbasis voor elke leverancier. Herkomst is geen criterium van de CRA, dus soevereiniteit blijft een afzonderlijke overweging.

Verplicht dit tot Europees kopen? Nee.

Cyberbeveiligingsverordening (Cybersecurity Act) en ENISA — Verordening (EU) 2019/88110

Wettelijke verplichting

Geeft ENISA een permanent mandaat en voert Europese cyberbeveiligingscertificering in, die vrijwillig is tenzij andere wetgeving anders bepaalt. De eerste regeling, EUCC, geldt vanaf 27 februari 2025.11 De cloudregeling EUCS is niet vastgesteld.12 Een in januari 2026 voorgestelde herziening zou een kader voor de beveiliging van de ICT-toeleveringsketen toevoegen om risico's van leveranciers met een hoog risico uit derde landen aan te pakken. Het is nog een voorstel.13

Strategische keuze die hierdoor onderbouwd kan worden

Vraag om EU-certificeringen waar die bestaan. Volg de herziening: als die wordt aangenomen, kan zij niet-technisch leveranciersrisico voor kritieke sectoren formaliseren.

Verplicht dit tot Europees kopen? Nee.

AVG — Verordening (EU) 2016/67914

Wettelijke verplichting

Verwerkingsverantwoordelijken mogen alleen een beroep doen op verwerkers die “afdoende garanties bieden”. Internationale doorgiften vereisen een rechtsgrond, en rechterlijke bevelen uit derde landen zijn alleen afdwingbaar op basis van een internationale overeenkomst (art. 48). Na Schrems II moeten doorgiften worden getoetst aan het recht van het land van ontvangst.15 Het EU-VS-kader voor gegevensbescherming (Data Privacy Framework) is van kracht, en het Gerecht heeft in 2025 een beroep daartegen verworpen.1617

Strategische keuze die hierdoor onderbouwd kan worden

De AVG vereist geen EU-leveranciers of datalokalisatie. Kiezen voor leveranciers buiten het bereik van buitenlandse wetten die tot openbaarmaking verplichten, is een risicobeslissing, geen wettelijke verplichting.

Verplicht dit tot Europees kopen? Nee.

Dataverordening (Data Act) — Verordening (EU) 2023/285418

Wettelijke verplichting

Van toepassing vanaf 12 september 2025. Cloudproviders moeten belemmeringen voor overstappen wegnemen en portabiliteit en interoperabiliteit ondersteunen. Vanaf 12 januari 2027 mogen zij geen overstapkosten meer in rekening brengen. Zij moeten ook maatregelen nemen tegen onrechtmatige overheidstoegang uit derde landen tot niet-persoonsgebonden gegevens.19

Strategische keuze die hierdoor onderbouwd kan worden

Lagere overstapdrempels maken het realistischer om bij contractverlenging te spreiden of over te stappen naar Europese providers.

Verplicht dit tot Europees kopen? Nee.

DORA — Verordening (EU) 2022/255420

Wettelijke verplichting

Van toepassing vanaf 17 januari 2025 op financiële entiteiten. Zij moeten ICT-risico's van derden en concentratierisico beheersen, rekening houden met het recht van de derde landen waar aanbieders gevestigd zijn, en over exitstrategieën beschikken. DORA bepaalt uitdrukkelijk dat het “geen verplichting tot datalokalisatie oplegt”.

Strategische keuze die hierdoor onderbouwd kan worden

De analyse van concentratierisico en vervangbaarheid onder DORA is een logische plek om de afhankelijkheid van niet-Europese aanbieders te beoordelen.

Verplicht dit tot Europees kopen? Nee.

Europese soevereiniteitsinitiatieven (beleid, geen verplichtingen)

Digitaal decennium

De doelen voor 2030 omvatten 10.000 klimaatneutrale, zeer veilige edge-knooppunten en 75% van de EU-ondernemingen die cloud, big data of AI gebruiken.21

Tech Sovereignty Package

Voorgesteld in juni 2026, met onder meer een Cloud and AI Development Act met een EU-breed kader om de soevereiniteit van cloud en AI te beoordelen. Dit zijn voorstellen.2223

IPCEI-CIS

Een in december 2023 goedgekeurd belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang (IPCEI) waarin zeven lidstaten een interoperabel Europees cloud- en edge-ecosysteem ondersteunen.24

Gaia-X

Een initiatief voor een gefedereerde, betrouwbare data-infrastructuur op basis van gemeenschappelijke Europese regels en standaarden.25

EU-toolbox voor 5G

Gecoördineerde maatregelen tegen leveranciersrisico's bij 5G (2020). In 2023 verklaarde de Commissie dat Huawei en ZTE wezenlijk hogere risico's vormen dan andere 5G-leveranciers.2627

ENISA

Het Agentschap van de Europese Unie voor cyberbeveiliging ondersteunt beleid, certificering en operationele samenwerking tussen de lidstaten.28