Zakupy IT

Od zasad do zakupów

Jak uczynić suwerenność uporządkowanym i możliwym do obrony elementem decyzji zakupowych — bez naruszania prawa zamówień publicznych i bez rezygnacji z jakości.

Praktyczne podejście

Suwerenność to dodatkowe kryterium, a nie powód do rezygnacji z pozostałych. Europejska technologia nadal powinna wygrywać dzięki swoim zaletom.

Nadal oceniaj pod kątem

  • Bezpieczeństwa
  • Jakości i funkcjonalności
  • Kosztów (całkowity koszt posiadania, łącznie z wyjściem)
  • Wsparcia
  • Interoperacyjności
  • Odporności operacyjnej
  • Stabilności dostawcy

I dodaj jeszcze jedno pytanie

Jakie są strategiczne konsekwencje tej decyzji zakupowej dla zdolności technologicznych Europy?

Od czego zacząć

SklasyfikujSkorzystaj z oceny suwerenności, aby znaleźć systemy, w których zależność ma największe znaczenie.
Wykorzystuj naturalne momentyDziałaj przy nowych zakupach i odnowieniach umów. Unikaj wymiany wszystkiego naraz bez ważnego powodu.
Zapewnij możliwości wyjściaWymagaj w każdej umowie eksportu danych, otwartych standardów, depozytu kodu źródłowego (escrow) i klauzul na wypadek zmiany kontroli.
Oceniaj opcje europejskieZapraszaj europejskich dostawców do przetargów i dokumentuj wynik, także wtedy, gdy nie wygrywają.
DywersyfikujUnikaj sytuacji, w której jeden dostawca odpowiada jednocześnie za tożsamość, punkty końcowe, pocztę e-mail i chmurę.
Regularnie weryfikujStruktura własności się zmienia. Sprawdzaj krytycznych dostawców co roku i przy każdym przejęciu.

Zamawiający publiczni: czego można, a czego nie można wymagać

Prawo zamówień publicznych jest najczęstszym powodem, dla którego hasło „kupuj europejskie” pozostaje sloganem. Zrozumienie przepisów sprawia, że wymagania dotyczące suwerenności stają się skuteczniejsze.

Zasady

  • Równe traktowanie. „Instytucje zamawiające zapewniają równe i niedyskryminacyjne traktowanie wykonawców”.1
  • Umowy międzynarodowe. W przypadku zamówień objętych Porozumieniem WTO w sprawie zamówień rządowych (GPA) lub umowami handlowymi wykonawcy z pozostałych stron muszą być traktowani „nie mniej korzystnie” niż wykonawcy z UE.1 Stany Zjednoczone są stroną GPA.2
  • Brak umowy, brak prawa do równego traktowania. Trybunał Sprawiedliwości orzekł w 2024 r. (Kolin, C-652/22), że wykonawcy z państw trzecich, które nie zawarły z UE umowy w dziedzinie zamówień publicznych, nie mogą domagać się równego traktowania, a podmioty zamawiające mogą odzwierciedlić tę różnicę w dokumentach zamówienia.3

W praktyce wymóg typu „dostawca musi być firmą z UE” jest co do zasady niedopuszczalny w zamówieniach objętych tymi umowami.

Czego zazwyczaj można wymagać

Obiektywnych, proporcjonalnych i niedyskryminujących wymagań związanych z przedmiotem zamówienia, na przykład:

  • Działania w pełni lokalnie (on-premises) lub offline oraz wewnętrznego dublowania (mirroringu) aktualizacji
  • Kluczy szyfrujących przechowywanych przez klienta
  • Lokalizacji danych i ograniczeń dostępu serwisowego
  • Eksportu danych i konfiguracji, otwartych standardów i udokumentowanych API
  • Planów wyjścia, depozytu kodu źródłowego (escrow) i klauzul na wypadek zmiany kontroli
  • Certyfikatów bezpieczeństwa oraz, w przypadku wrażliwych obciążeń chmurowych, ochrony przed dostępem organów państw trzecich

Przykład: francuska państwowa doktryna chmurowa wymaga, aby w przypadku szczególnie wrażliwych danych komercyjne oferty chmurowe posiadały kwalifikację SecNumCloud (lub równoważną europejską) i były chronione przed nieuprawnionym dostępem organów publicznych państw trzecich.45 Zamówienia w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa oraz kwestie podstawowych interesów bezpieczeństwa podlegają odrębnym przepisom.

Co może się zmienić

We wrześniu 2026 r. Komisja Europejska zaproponowała akt w sprawie zamówień publicznych (Public Procurement Act). Obejmuje on horyzontalne ramy preferencji europejskiej „zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami prawnymi Unii” i umożliwiłby zamawiającym publicznym uwzględnianie cyberbezpieczeństwa oraz „nadmiernego wpływu państw trzecich”. Wykonawcy objęci międzynarodowymi zobowiązaniami UE w dziedzinie zamówień publicznych zachowaliby pełny dostęp.67 Jest to wniosek ustawodawczy, a nie obowiązujące prawo. Zawsze należy angażować specjalistów ds. prawnych i zamówień. Ten serwis nie stanowi porady prawnej.

Do wydruku

Lista kontrolna zakupów pod kątem suwerenności cyfrowej

25 pytań do dostawców i do własnego zespołu. Można z niej korzystać przy formułowaniu wymagań, w kwestionariuszach dla dostawców i w ocenach ryzyka.

Własność i jurysdykcja

Dane i dostęp

Możliwość eksploatacji i niezależność

Otwartość i wyjście

Ciągłość i strategia

Polityka i regulacje

Wymóg regulacyjny a strategiczny wybór zakupowy

To rozróżnienie jest kluczowe. Unijne prawo dotyczące cyberbezpieczeństwa i danych określa wymagania w zakresie bezpieczeństwa, zarządzania ryzykiem i ochrony danych. Żaden z poniższych aktów prawnych nie wymaga od organizacji kupowania europejskiej technologii. Wybór rozwiązań europejskich to decyzja strategiczna, którą przepisy te mogą wspierać merytorycznie, ale której nie narzucają.

Wymóg regulacyjny

To, do czego zobowiązuje prawo: zarządzanie ryzykiem w łańcuchu dostaw, ochrona danych osobowych, zgłaszanie incydentów, zapewnienie, że produkty spełniają wymagania bezpieczeństwa, oraz możliwość zmiany dostawcy usług chmurowych. Dotyczy to w równym stopniu dostawców europejskich i pozaeuropejskich.

Strategiczny wybór zakupowy

To, co postanawiasz zrobić ponad wymogi prawa: przypisanie wagi jurysdykcji, strukturze własności, europejskim zdolnościom i długoterminowej niezależności — w granicach prawa zamówień publicznych.

Dyrektywa NIS 2 — dyrektywa (UE) 2022/25558

Wymóg regulacyjny

Podmioty kluczowe i ważne muszą uwzględniać bezpieczeństwo łańcucha dostaw w zarządzaniu ryzykiem, „w tym aspekty związane z bezpieczeństwem dotyczące relacji między każdym podmiotem a jego bezpośrednimi dostawcami”, oraz brać pod uwagę podatności poszczególnych dostawców i ich praktyki bezpiecznego wytwarzania. Skoordynowane oceny ryzyka na poziomie UE mogą obejmować nietechniczne czynniki ryzyka, takie jak wpływ państw trzecich.

Wybór strategiczny, który może wspierać

Wykorzystaj ocenę ryzyka w łańcuchu dostaw, której dyrektywa NIS 2 już wymaga, do udokumentowania jurysdykcji, struktury własności i zależności, a także przypisz wagę dostawcom, którzy te ryzyka ograniczają.

Czy wymaga kupowania rozwiązań europejskich? Nie.

Akt o cyberodporności (Cyber Resilience Act, CRA) — rozporządzenie (UE) 2024/28479

Wymóg regulacyjny

Wymagania w zakresie cyberbezpieczeństwa dla produktów z elementami cyfrowymi na rynku UE, w tym należyta staranność w odniesieniu do komponentów zewnętrznych i open source. Obowiązki zgłaszania mają zastosowanie od 11 września 2026 r., a rozporządzenie stosuje się w pełni od 11 grudnia 2027 r. Dotyczy w równym stopniu producentów z UE i spoza UE.

Wybór strategiczny, który może wspierać

Traktuj zgodność z CRA jako podstawowy poziom bezpieczeństwa w przypadku każdego dostawcy. Pochodzenie nie jest kryterium CRA, więc suwerenność pozostaje odrębnym zagadnieniem.

Czy wymaga kupowania rozwiązań europejskich? Nie.

Unijny akt o cyberbezpieczeństwie i ENISA — rozporządzenie (UE) 2019/88110

Wymóg regulacyjny

Nadaje ENISA stały mandat i ustanawia unijną certyfikację cyberbezpieczeństwa, która jest dobrowolna, chyba że inne przepisy stanowią inaczej. Pierwszy program, EUCC, stosuje się od 27 lutego 2025 r.11 Program dla chmury EUCS nie został przyjęty.12 Zmiana zaproponowana w styczniu 2026 r. wprowadziłaby ramy bezpieczeństwa łańcucha dostaw ICT, aby przeciwdziałać ryzyku związanemu z dostawcami wysokiego ryzyka z państw trzecich. Jest to nadal wniosek ustawodawczy.13

Wybór strategiczny, który może wspierać

Wymagaj certyfikatów unijnych tam, gdzie istnieją. Śledź prace nad zmianą: jeśli zostanie przyjęta, może sformalizować nietechniczne ryzyko związane z dostawcami w sektorach krytycznych.

Czy wymaga kupowania rozwiązań europejskich? Nie.

RODO — rozporządzenie (UE) 2016/67914

Wymóg regulacyjny

Administratorzy mogą korzystać wyłącznie z usług podmiotów przetwarzających, które „zapewniają wystarczające gwarancje”. Przekazywanie danych do państw trzecich wymaga podstawy prawnej, a orzeczenia sądów państw trzecich są wykonalne wyłącznie na podstawie umowy międzynarodowej (art. 48). Po wyroku Schrems II przekazywanie danych należy oceniać w świetle prawa państwa odbiorcy.15 Ramy ochrony prywatności danych UE–USA (EU-US Data Privacy Framework) obowiązują, a Sąd w 2025 r. oddalił skargę na nie.1617

Wybór strategiczny, który może wspierać

RODO nie wymaga korzystania z dostawców z UE ani lokalizacji danych. Wybór dostawców pozostających poza zasięgiem zagranicznych przepisów o ujawnianiu danych jest decyzją dotyczącą ryzyka, a nie obowiązkiem prawnym.

Czy wymaga kupowania rozwiązań europejskich? Nie.

Akt w sprawie danych (Data Act) — rozporządzenie (UE) 2023/285418

Wymóg regulacyjny

Stosuje się od 12 września 2025 r. Dostawcy usług chmurowych muszą usuwać przeszkody utrudniające zmianę dostawcy oraz wspierać przenoszalność i interoperacyjność. Od 12 stycznia 2027 r. nie mogą już pobierać opłat za zmianę dostawcy. Muszą również podejmować środki przeciwko niezgodnemu z prawem dostępowi rządów państw trzecich do danych nieosobowych.19

Wybór strategiczny, który może wspierać

Niższe bariery zmiany dostawcy sprawiają, że dywersyfikacja lub przejście do dostawców europejskich przy odnowieniu umowy staje się bardziej realne.

Czy wymaga kupowania rozwiązań europejskich? Nie.

DORA — rozporządzenie (UE) 2022/255420

Wymóg regulacyjny

Stosuje się od 17 stycznia 2025 r. do podmiotów finansowych. Muszą one zarządzać ryzykiem związanym z zewnętrznymi dostawcami usług ICT i ryzykiem koncentracji, uwzględniać prawo państw trzecich, w których dostawcy mają siedzibę, oraz posiadać strategie wyjścia. DORA wyraźnie „nie nakłada obowiązku lokalizacji danych”.

Wybór strategiczny, który może wspierać

Analiza ryzyka koncentracji i zastępowalności na podstawie DORA to naturalne miejsce na ocenę zależności od dostawców spoza Europy.

Czy wymaga kupowania rozwiązań europejskich? Nie.

Unijne inicjatywy na rzecz suwerenności (polityka, nie obowiązki)

Cyfrowa dekada

Cele na 2030 r. obejmują 10 000 neutralnych dla klimatu, wysoce bezpiecznych węzłów brzegowych oraz korzystanie z chmury, dużych zbiorów danych lub AI przez 75% przedsiębiorstw w UE.21

Pakiet na rzecz suwerenności technologicznej

Zaproponowany w czerwcu 2026 r., w tym akt o rozwoju chmury i AI (Cloud and AI Development Act) z ogólnounijnymi ramami oceny suwerenności chmury i AI. Są to wnioski ustawodawcze.2223

IPCEI-CIS

Ważny projekt stanowiący przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania zatwierdzony w grudniu 2023 r., w ramach którego siedem państw członkowskich wspiera interoperacyjny europejski ekosystem chmury i przetwarzania brzegowego.24

Gaia-X

Inicjatywa na rzecz sfederowanej, godnej zaufania infrastruktury danych opartej na wspólnych europejskich zasadach i standardach.25

Unijny zestaw narzędzi 5G

Skoordynowane środki dotyczące ryzyka związanego z dostawcami 5G (2020 r.). W 2023 r. Komisja stwierdziła, że Huawei i ZTE stanowią istotnie wyższe ryzyko niż inni dostawcy 5G.2627

ENISA

Agencja Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa wspiera politykę, certyfikację i współpracę operacyjną między państwami członkowskimi.28