Cyberbezpieczeństwo
Technologia, która chroni wszystko inne
Produkty bezpieczeństwa działają w najbardziej uprzywilejowanych punktach infrastruktury organizacji. Dlatego pytanie o to, kto je kontroluje i na podstawie jakiego prawa, jest szczególnie istotne.
Dlaczego technologie bezpieczeństwa to szczególny przypadek
Większość oprogramowania przetwarza dane. Oprogramowaniu bezpieczeństwa powierza się wgląd w niemal wszystko i kontrolę nad niemal wszystkim. Aby spełniać swoje zadanie, zazwyczaj potrzebuje ono:
- Wysokich uprawnień — agentów ochrony punktów końcowych działających na poziomie jądra systemu operacyjnego, systemów tożsamości przyznających wszelki dostęp, sejfów PAM przechowujących poświadczenia administratorów, zapór sieciowych, które mogą analizować i blokować cały ruch.
- Stałego kanału aktualizacji — sygnatur, treści detekcyjnych i aktualizacji oprogramowania przesyłanych przez producenta, często automatycznie.
- Telemetrii wysyłanej na zewnątrz — zdarzeń, plików i danych behawioralnych przesyłanych do analizy w chmurze producenta.
- Dostępu producenta — inżynierów wsparcia, usług zarządzanego wykrywania zagrożeń i systemów licencyjnych.
Dlatego zasadne jest pytanie nie tylko o to, jak dobry jest produkt bezpieczeństwa, ale także o to, kto ostatecznie go kontroluje.
Przykład, który nie dotyczy narodowości
19 lipca 2024 r. wadliwa aktualizacja treści szeroko stosowanego produktu do ochrony punktów końcowych spowodowała awarię około 8,5 mln urządzeń z systemem Windows, według szacunków Microsoftu. Skutki odczuły linie lotnicze, szpitale i banki na całym świecie.1
Producent nie działał w złej wierze, a problem szybko zidentyfikowano. Incydent pokazał jednak, jak kanał aktualizacji jednego producenta może jednocześnie wpłynąć na krytyczne operacje w wielu krajach. Kontrola nad tym kanałem jest zależnością strategiczną, niezależnie od tego, gdzie producent ma siedzibę.
Na ile europejskie organizacje powinny być zależne od dostawców spoza Europy w zakresie technologii, która chroni ich najbardziej krytyczne systemy?
Europejskie produkty cyberbezpieczeństwa nie są automatycznie bezpieczniejsze. Bezpieczeństwo zależy od jakości inżynierii, praktyk bezpiecznego wytwarzania oprogramowania, obsługi podatności, przejrzystości i dotychczasowych osiągnięć. Argument jest tu węższy: zależność geograficzna, prawna, technologiczna i gospodarcza to realne czynniki ryzyka, które należy uwzględniać w ocenach ryzyka obok jakości technicznej.
Warstwy zależności w produkcie bezpieczeństwa
Podział na „europejskie” i „pozaeuropejskie” jest zbyt prosty. Produkt może być europejski w jednej warstwie i zależny w innej. Każdą warstwę należy przeanalizować osobno.
Obszary technologii bezpieczeństwa i związane z nimi pytania o suwerenność
Każdy obszar ma własny profil zależności. Kluczowe pytanie warto potraktować jako punkt wyjścia do oceny, a następnie sprawdzić opcje europejskie.
| Technologia | Co kontroluje | Kluczowe pytanie o suwerenność |
|---|---|---|
| SIEM | Centralne dane z logów i zdarzeń całej organizacji | Gdzie logi są przechowywane i analizowane oraz czy platforma może działać w pełni pod Twoją kontrolą? |
| Technologia SOC | Procesy wykrywania, selekcji i reagowania | Czy Twój SOC może dalej działać, jeśli chmura producenta lub usługa zarządzana staną się niedostępne? |
| EDR / XDR | Agenty działające na poziomie jądra na każdym punkcie końcowym i serwerze | Kto kontroluje kanał aktualizacji i funkcje zdalnego reagowania? |
| Zapory sieciowe | Cały ruch między strefami sieci a internetem | Czy aktualizacje, zarządzanie i licencjonowanie zależą od chmury producenta? |
| Network Detection & Response | Pełny wgląd w ruch sieciowy | Czy metadane ruchu są przetwarzane lokalnie, czy wysyłane do zewnętrznej chmury? |
| Bezpieczeństwo OT | Widoczność i ochrona sieci przemysłowych | Czy może działać w pełni lokalnie (on-premises) w sieci segmentowanej lub fizycznie odizolowanej (air gap)? |
| Monitoring ICS | Pasywny monitoring protokołów przemysłowych | Czy sygnatury i bazy danych zasobów można aktualizować offline? |
| PAM | Poświadczenia administratorów i sesje uprzywilejowane | Kto teoretycznie mógłby wymusić dostęp do sejfu lub jego materiału kryptograficznego? |
| Bezpieczny dostęp zdalny | Zewnętrzny dostęp do systemów wewnętrznych i OT | Czy każde połączenie przechodzi przez infrastrukturę producenta? |
| Zarządzanie tożsamością i dostępem | Kto może zalogować się do wszystkiego | Czy uwierzytelnianie może działać dalej, jeśli chmura tożsamości jest niedostępna lub dostęp zostanie ograniczony? |
| Zarządzanie podatnościami | Wiedza o wszystkich Twoich słabościach | Gdzie przechowywana jest lista Twoich niezałatanych systemów? |
| PKI | Kotwice zaufania dla urządzeń, użytkowników i kodu | Kto przechowuje klucze główne i w jakim sprzęcie? |
| Szyfrowanie | Poufność danych w spoczynku i w tranzycie | Kto kontroluje klucze — Ty czy usługodawca? |
| Bezpieczeństwo poczty e-mail | Cała poczta przychodząca i wychodząca | Gdzie treść wiadomości jest przetwarzana i poddawana kwarantannie? |
| Analiza zagrożeń (threat intelligence) | Świadomość sytuacyjna i atrybucja | Czyja perspektywa i czyje priorytety kształtują otrzymywane przez Ciebie informacje o zagrożeniach? |
| Bezpieczna współpraca | Poufna komunikacja i dokumenty | Czy szyfrowanie end-to-end jest pod Twoją kontrolą i gdzie eksploatowane są serwery? |
| Bezpieczeństwo chmury | Konfiguracja i obciążenia w chmurze | Czy narzędzie dodaje drugą zależność oprócz dostawcy chmury? |
| Kopie zapasowe | Ostatnia linia obrony przed ransomware | Czy możesz przywrócić dane bez chmury producenta, serwera licencji lub wsparcia? |
| Technologie reagowania na incydenty | Analiza śledcza i ograniczanie skutków w czasie kryzysu | Czy narzędzia i umowy gotowości (retainer) są dostępne, gdy ich potrzebujesz, w odpowiedniej jurysdykcji? |
Cztery zależności, które warto dodać do oceny ryzyka
Ramy zarządzania ryzykiem obejmują już poufność, integralność i dostępność. Zależność od dostawcy jest często uwzględniana jedynie w umowach. Należy ją ująć wprost.
Geograficzna
Gdzie znajdują się ludzie, centra danych, serwery aktualizacji i zespoły wsparcia? Które z nich są poza Europą?
Prawna
Które jurysdykcje mogą zmusić dostawcę do ujawnienia danych, zawieszenia usługi lub ograniczenia eksportu?
Technologiczna
Czy możesz eksploatować, aktualizować i przywracać systemy bez chmury dostawcy? Czy formaty i protokoły są otwarte?
Gospodarcza
Co się stanie, jeśli dostawca zostanie przejęty, zmieni ceny, zakończy linię produktów lub stanie się niewypłacalny?
Na mocy dyrektywy NIS 2 podmioty kluczowe i ważne muszą już zajmować się bezpieczeństwem łańcucha dostaw, w tym aspektami bezpieczeństwa relacji z bezpośrednimi dostawcami.2 Kwestie suwerenności w naturalny sposób wpisują się w ten istniejący obowiązek — ale dyrektywa NIS 2 nie wymaga kupowania rozwiązań europejskich. Zob. regulacje a wybór.
OT i infrastruktura krytyczna
Gdy zależność technologiczna staje się ryzykiem społecznym
W energetyce, gospodarce wodnej, telekomunikacji i transporcie problem z dostawcą nie jest wyłącznie problemem biznesowym. Może wpływać na bezpieczeństwo publiczne i funkcjonowanie społeczeństwa.
Energetyka i elektroenergetyka
Sterowanie siecią, stacje elektroenergetyczne, wytwarzanie i rozproszone zasoby energii.
Gaz
Systemy przesyłu, tłoczenia, magazynowania i pomiaru.
Woda
Uzdatnianie wody pitnej, ścieki i ochrona przeciwpowodziowa.
Telekomunikacja
Sieci szkieletowe, sieci dostępu radiowego i zarządzanie siecią.
Transport
Sterowanie ruchem kolejowym, zarządzanie ruchem, porty i lotnictwo.
Administracja publiczna
Administracja, służby ratunkowe i systemy powiązane z obronnością.
Przemysł
Produkcja, chemia i przemysł procesowy.
OT, ICS i SCADA
Systemy sterowania procesami fizycznymi — często eksploatowane przez dziesięciolecia.
Dlaczego suwerenność jest tu szczególnie istotna
- Długie cykle życia. Systemy OT często pozostają w eksploatacji 15 lat lub dłużej — znacznie dłużej niż typowy horyzont strategii, struktury własności czy polityki cenowej producenta.
- Skutki fizyczne. Dostępność i bezpieczeństwo mają pierwszeństwo. Utrata dostępu do aktualizacji lub wsparcia może mieć konsekwencje w świecie fizycznym.
- Sieci segmentowane. Wiele sieci OT jest — lub powinno być — odizolowanych. Produkty wymagające stałego połączenia z chmurą mogą być sprzeczne z taką architekturą.
- Regulacje. Operatorzy w tych sektorach podlegają dyrektywie NIS 2, a w przypadku wyznaczonych podmiotów krytycznych — także dyrektywie w sprawie odporności podmiotów krytycznych (CER), które koncentrują się na odporności i ciągłości działania.23
- Geopolityka. Kontrola eksportu, sankcje i spory handlowe mogą wpływać na dostępność technologii i aktualizacji — to scenariusz, który należy zaplanować, nawet jeśli dziś wydaje się mało prawdopodobny.
Scenariusze testów warunków skrajnych
Przeanalizuj te scenariusze dla każdego krytycznego dostawcy:
- Producent zostaje przejęty przez firmę z innej jurysdykcji.
- Rząd ogranicza eksport technologii lub jej aktualizacji.
- Producent wycofuje wersję lokalną (on-premises) na rzecz SaaS.
- Usługa chmurowa producenta jest niedostępna przez tydzień.
- Kanał aktualizacji producenta zostaje skompromitowany.
- Producent staje się niewypłacalny.
Dwanaście pytań do dostawców rozwiązań OT i infrastruktury krytycznej
- Czy system może działać bez zewnętrznej usługi chmurowej?
- Czy aktualizacje bezpieczeństwa będą nadal dostępne w czasie zakłóceń geopolitycznych?
- Kto kontroluje infrastrukturę aktualizacji?
- Gdzie utrzymywany jest kod źródłowy?
- Czy produkt może być eksploatowany w pełni lokalnie (on-premises)?
- Czy licencjonowanie wymaga stałego połączenia z internetem?
- Gdzie przetwarzana jest telemetria?
- Czy organizacja może wyeksportować wszystkie dane konfiguracyjne i dane bezpieczeństwa?
- Czy istnieje alternatywny dostawca?
- Co się stanie, jeśli producent zostanie przejęty?
- Co się stanie, jeśli zagraniczny rząd ograniczy eksport technologii?
- Jakiej jurysdykcji ostatecznie podlega dostawca?
Preferuj produkty, które mogą działać w pełni lokalnie i offline; utrzymuj wewnętrzne kopie lustrzane aktualizacji i weryfikuj je przed wdrożeniem; negocjuj depozyt kodu źródłowego (escrow) i zobowiązania do długoterminowego wsparcia; wymagaj otwartych, udokumentowanych protokołów i formatów eksportu; utrzymuj zakwalifikowanego drugiego dostawcę dla najbardziej krytycznych funkcji; stosuj normy z serii IEC 62443 dotyczące bezpieczeństwa przemysłowego.